8. Telegrafia

N azwa CW oznaczaj±ca falę ci±gł± (ang. continous wave) została przyjęta dla odróżnienia od transmisji iskrowych, które powodowały emisję fali gasn±cej. Jest to więc nazwa stara pochodz±ca z pocz±tkowego okresu rozwoju radiotechniki. W rzeczywistości emitowana jest jednak nie fala ci±gła, a przerywana w takt znaków telegraficznych - kropek i kresek. Pierwotny alfabet telegraficzny został opracowany w r. 1836 przez Samuela Morse'a (1791-1872) i był używany pocz±tkowo w telegrafii przewodowej, a następnie również i w radiowej. Alfabet ten ulegał kilkakrotnym zmianom przed osi±gnięciem stanu obecnego. Cech± charakterystyczn± alfabetu Morsa jest przypisanie krótkich kodów literom i znakom częściej występuj±cym w języku potocznym, a dłuższych występuj±cym rzadziej. Podstaw± było oczywiście prawdopodobieństwo występowania liter w języku angielskim. Dzięki zmiennej długości znaków w alfabecie Morsa osi±ga się zwiększenie efektywnej szybkości transmisji tekstu. Ta sama zasada legła u podstaw alfabetu PSK31 (Varicode). W odróżnieniu od obydwu wymienionych kody Baudota i ASCII (odpowiednio Międzynarodowe Alfabety Telegraficzne nr. 2 i 5) zawieraj± znaki o stałej długości.
Dzięki stosunkowo w±skiemu pasmu zajmowanemu przez sygnał telegraficzny oraz wykorzystaniu selektywności ucha operatora i jego inteligencji telegrafia pozwana na prowadzenie ł±czności w trudnych warunkach odbioru i przy niekorzystnych stosunkach sygnału użytecznego do szumów i zakłóceń. Dalsz± zalet± urz±dzeń telegraficznych jest ich prostota w porównaniu np. z nadawczo-odbiorczymi urz±dzeniami fonicznymi - SSB czy FM. W chwili obecnej telegrafia nie jest już jedynym systemem ł±czności, który zapewnia utrzymanie kontaktu przy niekorzystnych stosunkach sygnału do szumu i przy małych mocach nadawania. Nowoczesne systemy cyfrowe jak Pactor czy PSK31 (pozostańmy tu tylko przy systemach stosowanych w ł±cznościach amatorskich) pozwalaj± na zdekodowanie sygnału nawet jeżeli jego poziom jest niższy od poziomu szumów i mog± zajmować także wyraźnie węższe pasmo częstotliwości. Wymagaj± one jednak bardzdiej skomplikowanego i kosztowniejszego wyposażenia - komputerów i ew. kontrolerów TNC/PTC.
MixW dekoduje sygnały telegraficzne tym lepiej im s± równomierniej nadawane tzn. najniższ± stopę błędów uzyskuje się przy odbiorze telegrafii nadawanej komputerowo albo przy użyciu kluczy elektronicznych. Program dostosowuje się automatycznie do nieznacznych wahań szybkości (rytmu) nadawania ręcznego jednak już większe nierównomierności powoduj± błędne rozpoznanie znaków. Nie jest to jednak cech± wył±cznie programu MixW - również inne programy dekoduj±ce telegrafię maj± podobne trudności z odbiorem nierównomiernie nadawanych znaków.

8.1. Konfiguracja
Analogicznie jak dla pozostałych emisji do odbioru telegrafii wykorzystywana jest w pierwczym rzędzie płytka dźwiękowa komputera. Możliwe jest także korzystanie z wielofunkcyjnego kontrolera TNC. Konfiguracja do współpracy z kontrolerem jest omówiona oddzielnie.
Użytkownik programu ma do wyboru następuj±ce sposoby telegraficznego kluczowania nadajnika:
- kluczowany sygnał akustyczny z płytki dźwiękowej jest podawany na wejście mikrofonowe nadajnika SSB (wstęga dowolna). Niezależnie od tego można wybrać jeden z omówionych poprzednio sposobów wł±czania nadajnika - identycznie jak dla wszystkich innych emisji. Pewn± wad± tego rozwi±zania jest to, że w wielu radiostacjach w trybie SSB nie można wł±czyć filtrów o węższej charakterystyce przenoszenia niż fonicznej. Konfiguracja programu jest w tym przypadku podobna jak jak dla innych emisji cyfrowych (PSK31 itp.).
- kluczowanie nadajnika przez zł±cze szeregowe (za pomoc± sygnałów RTS lub DTR) czyli w sposób stosowany do jego wł±czania przy przy pracy pozostałymi rodzajami emisji. Nadajnik musi pracować w trybie telegraficznym. Zalet± tego wariantu jest możliwość korzystania z filtrów telegraficznych zainstalowanych w radiostacji. Komputer zastępuje więc w tym przypadku zwykły klucz telegtaficzny: ręczny lub elektroniczny. Konfiguracji zł±cza szeregowego dokonuje si± za pomoc± menu "Configure | TRCVR CAT/PTT" ("Konfiguracja|TRCVR CAT/PTT"). Po naciśnięciu przycisku "Szczegóły" ("Details") otwierane jest okno konfiguracyjne:
- kluczowanie za pomoc± zł±cza CAT - nadajnik pracuje również w trybie telegraficznym. W konfiguracji należy zaznaczyć pole "CW via CAT command" ("Kluczowanie za pośrednictwem poleceń CAT"). Parametry transmisji dla zł±cza szeregowego komputera musz± być zgodne z ustawionymi w radiostacji. W konfiguracji można podać w miarę potrzeby odchyłkę służ±c± do skorygowania odczytu częstotliwości. Służy do tego pole "Cat correcting in Hz".
- przy wykorzystaniu wielofunkcyjnego kontrolera TNC pracuj±cego w trybie telegraficznym. Kontroler może być równolegle wykorzystany do dekodowania telegrafii.
Tekst przeznaczony do nadanie może być pisany na klawiaturze podobnie jak w emisjach dalekopisowych, ale możliwe jest też podł±czenie zwykłego lub elektronicznego klucza telegraficznego do gniazda manipulatora gier (ang. joystick) w komputerze.
8.2. Praca telegrafi±
Tryb telegraficzny programu wł±czany jest za pomoc± menu "Mode | CW" ("Emisja|CW") albo w polu rodzaju emisji w linii informacyjnej. Okno konfiguracyjne otwierane jest za pomoc± menu "Mode | Mode settings" ("Emisja|Parametry"):
Częstotliwości nadawania i odbioru s± zgodne z wybranymi w oknie wskaźnika widma. Pole "TX speed" służy do podania szybkości telegrafowania (nadawczej). Wygodniejszym sposobem zmiany jest skorzystanie z pola szybkości w oknie głównym programu (patrz ilustracja poniżej; przycisk "Slower" powoduje zmniejszenie a "Faster" powiększenie szybkości). W polu "Joystick input" deklarowane jest zł±cze manipulatora gier, do którego poł±czany jest zewnętrzny klucz telegraficzny. W ramce "Numbers" liczby znajduj± się pola powoduj±ce konwersję cyfr 0, 1 i 9 na litery.
Podobnie jak w innych rodzajach emisji po dostrojeniu odbiornika do podzakresu, w którym słyszane s± stacje - telegraficzne - operator dokonuje wyboru poż±danej stacji za pomoc± myszy w oknie wskaźnika widma. Zdekodowany tekst jest wyświetlany w oknie odbiorczym. Jakość dekodowania (stopa błędów) zależy od równomierności rytmu, w którym nadawany jest tekst.
W celu nadania tekstu należy wł±czyć nadajnik za pomoc± przycisku T/R w oknie, klawisza Pause/Break, pola TX/RX w linii informacyjnej albo menu "Options | TX" / "Options | RX". Podobnie jak w przypadku większości emisji cyfrowych operator może otworzyć większ± liczbę okien odbiorczych i wybierać poż±dane z nich.

Wydanie z dn. 06.07.2001.
© Prawa autorskie Krzysztof D±browski, OE1KDA.