7. Pakiet radio

P ierwsze koncepty komunikacji pakietowej powstały w połowie lat 60-tych, ale praktyczne zastosowania pojawiły się w pasmach amatorskich dopiero w r. 1978 w Kanadzie. W 1980 r. grupa krótkofalowców Vancouver Amateur Digital Communication Group (VADCG) opracowała prototyp kontrolera TNC. W następnych latach pałeczkę przejęła amerykańska grupa TAPR (Tucson Amateur Packet Radio), która opracowała kolejno kontrolery TNC-1 i TNC-2 (lata 1984-85). Przyczyniła się ona także do udoskonalenia i rozszerzenia protokółu AX.25. Istotny wkład w rozwój komunikacji pakiet radio wnieśli także krótkofalowcy niemieccy opracowuj±c uproszczone modamy współpracuj±ce ze sterownikami symuluj±cymi kontrolery TNC, kontrolery TNC-3 oraz wielofunkcyjne kontrolery PTC. W ostatnich czasach pojawiło się także oprogramowanaie wykorzystuj±ce płytkę dźwiękow± komputera PC jako modem pakiet radio. Należ± do niego m.in. programy Flexnet i MixW.
Amatorska sieć pakiet radio składa się z poł±czonych ze sob± za pomoc± ł±czy radiowych stacji przekaźnikowych i węzłowych rozszerzaj±cych znacznie zasięg stacji indywidualnych, które z niej korzystaj±. Stacje pracuj±ce w zakresach UKF mog± nawi±zywać bezpośrenie QSO ze stacjami położonymi w innych częściach kontynentu nawet pomimo skromnego wyposażenia radiowego. Oprócz tego w skład sieci wchodz± skrzynki elektroniczne służ±ce do wymiany poczty elektronicznej i biuletynów. Listy elektroniczne i biuletyny nadane za pośrednictwem najbliższej (lub najlepiej osi±galnej) skrzynki elektronicznej s± automatycznie przekazywane do skrzynki adresata lub rozprowadzane w sieci i umieszczane w odpowiednich rubrykach tematycznych w wybranym rejonie lub na całym świecie. W tym celu skrzynki korzystaj± ze specjalnie opracowanego systemu adresów, a wiadomości s± przekazywane za pośrednictwem ł±czy pomiędzy węzłami sieci amatorskiej (w tym również ł±czy satelitarnych). Skrzynki elektroniczne i stacje przekaźnikowe pakiet radio znajduj± się także na pokładach niektórych satelitów amatorskich i na międzynarodowej stacji kosmicznej. Niektóre z satelitów amatorskich s± wyposażone w kamery, a obrazy widziane przez nie s± magazynowane w pamięci skrzynek pakiet radio na ich pokładzie i dostępne w postaci plików komputerowych. Na pokładach satelitów amatorskich znajduj± się nieraz radiolatarnie nadaj±ce dane telemetryczne w protokóle AX.25.
W skład amatorskiej sieci pakiet radio wchodz± też skrzynki DX-Cluster. Rozpowszechniaj± one informacje DX-owe stanowi±ce cenn± pomoc dla operatorów stacji krótkofalowych a także informacje dotycz±ce warunków propagacji fal. Ł±czności pakiet radio były już także wielokrotnie stosowane w akcjach ratunkowych i ćwiczeniach ratunkowych na wypadek katastrof.
Niedawno opracowany system przekazywania danych telemetrycznych APRS jest wprawdzie głównie stosowany do rozpowszechniana informacji o położeniu stacji (pochodz±cych najczęściej z odbiorników GPS) ale z samej zasady działania można użyć go do udostępniania dowolnych danych telemetrycznych np. meteorologicznych czy informuj±cych o stanie środowiska czy poziomie wód.
Na zakończenie części wprowadzaj±cej warto przyjrzeć się różnicy pomiędzy przekaźnikami cyfrowymi i stacjami węzłowymi sieci. Protokół AX.25 stosowany w systemie pakiet radio odpowiada warstwie drugiej 7-warstwowego modelu OSI. Jego integraln± część stanowi funkcja przekaźnikowa której działanie polega na chwilowym zapamiętaniu i powtarzaniu odebranych pakietów. Pakiety s± nadawane w tym samym kanale radiowym (na tej samej częstotliwości) w którym zostały odebrane. Łańcuszek takich stacji (protokół AX.25 dopuszcza maksymalnie osiem) pośredniczy w przekazywaniu pakietów pomiędzy stacjami użytkowników zwiększaj±c w ten sposób ich efektywny zasięg. Trasa retransmisji jest podawana przez operatorów stacji prowadz±cych QSO.
W odróżnieniu od nich stacje węzłowe posługuj± się specjalnym protokółem sieciowym usytuowanym na poziomie warstwy trzeciej modelu OSI. Protokół ten pozwala na automatyczne wyszukiwanie tras w sieci i wybór właściwych kanałów radiowych w przypadku stacji wielowejściowych. Jest to więc rozwi±zanie inteligentniejsze i bardziej efektywne. Liczba stacji węzłowych na trasie poł±czenia nie jest ograniczona przez protokół, a użytkownik nie musi podawać (ani nawet znać) całej trasy poł±czenia. Musi on jedynie podać znak stacji docelowej. W sieci amatorskiej stosowane s± protokóły sieciowe NET/ROM, Flexnet oraz internetowy protokół IP. Rodzaj protokółu sieciowego stosowanego przez węzły w ł±czach sieci (w kanałach dostępnych dla użytkowników stosowany jest zawsze protokół AX.25) nie wpływa na sposób prowadzenia QSO przez stacje użytkowników.

7.1. Pakiet radio w zakresach UKF
MixW może być używany do prowadzenia ł±czności pakiet radio zrówno w zakresach UKF jak i KF. Jest on także wyposażony w funkcje radiolatarni i przekaźnikow±.
Wyboru emisji pakiet radio dokonuje się za pomoc± menu "Mode | Packet" ("Emisja|Pakiet radio") albo pola rodzaju emisji w linii informacyjnej. Parametry konfiguracyjne wprowadza się, jak w przypadku wszystkich innych rodzajów emisji w oknie otwieranym za pomoc± menu "Mode | Mode settings" ("Emisja|Parametry").
W pierwszej karcie "General" ("Parametry ogólne") należy wpisać znak wywoławczy stacji i wybrać poż±dan± szybkość transmisji. Dodatkowo można też podać znak dla przekaźnika (np. z innym rozszerzeniem) i wł±czyć przekaźnik. Pozostałe pola nie wymagaj± zaznaczenia w większości przypadków. Parametry na pozostałych kartach mog± zachować wartości domyślne na pocz±tek. Ich zmiana nie jest konieczna do prowadzenia zwykłych QSO. Dla zoptymalizowania przebiegu ł±czności może być konieczne dobranie czasów protokółu na karcie "Parameters" ("Parametry AX.25"). Karta "Beacon/Monitor" zawiera parametry steruj±ce prac± radiolatarni i tekst radiolatarni. Ostatnia z kart "TNC" służy do skonfigurowania współpracy programu z zewnętrzyni kontrolerami TNC.
W zakresach UKF stosowana jest modulacja FM. Przy szybkościach transmisji 1200 i 2400 bit/sek podnośna akustyczna jest doprowadzona do gniazda mikrofonowego radiostacji FM. Przy szybkości 9600 bit/sek sygnał cyfrowy moduluje bezpośrednio generator nośnej w nadajniku. Dostrojenie stacji do sygnału pakiet radio wymaga nastawienia jej na jeden z używanych w okolicy kanałów FM. Mixw nie dopuszcza do zaznaczenia sygnału w oknie widma, ponieważ jest to w tej sytuacji zbędne.
W odróżnieniu od emisji RTTY czy PSK31 protokół AX.25 wymaga zainicjowania poł±czenia z korespondentem (skrzynk±, węzłem sieci) za pomoc± rozkazu "Connect" i jego przerwania za pomoc± rozkazu "Disconnect". W przypadku skrzynek elektronicznych i węzłów sieci można skorzystać z odpowiedniego rozkazu oprogramowania stacji ("Quit", "Bye" itp.). Do nawi±zania poł±czenia służy menu "Mode|Connect" albo kombinacja CTRL-ALT-C. W widocznym obok oknie dialogowym należy wpisać swój znak (w polu "My Call"), znak stacji docelowej (w polu "Remote") i znaki ew. stacji przekaźnikowych poziomu 2 na trasie poł±czenia (w polu "Digis"). W rejonach o dobrze rozbudowanej sieci stacje węzłowe s± osi±galne bez pośrednictwa przekaźników tego rodzaju. Zasadniczo stacje węzłowe (BayCom Node, Flexnet, XNET, NOS itp.) wymagaj± nawi±zania z nimi poł±czenia i podania rozkazu ł±czenia dalej lub innych wywołuj±cych potrzebne informacje albo pozwalaj±cych na korzystanie z trybu konferencyjnego. Stacje Flexnet mog± być także wykorzystane jako inteligentne przekaźniki cyfrowe nie wymagaj±ce nawi±zania z nimi poł±czenia. Czasami daje to pewne skrócenie czasu przekazywania pakietów. Po wprowadzeniu znaków w oknie należy nacisn±ć przycisk "Connect" w celu zainicjowania poł±czenia. Po nawi±zaniu poł±czenia ze stacj± węzłow± lub skrzynk± sieci użytkownik ma do dyspozycji jej zestaw rozkazów i posługuj±c się nimi może np. inicjować dalsze poł±czenia w sieci albo ze stacjami indywidualnymi, odczytywać i kasować pocztę, odpowiadać na listy, wywoływać teksty informacyjne i spisy osi±galnych stacji itd. Użytkownicy nie znaj±cy dokładnie zestawu rozkazów danej stacji mog± go wywołać i wydrukować lub zapisać na dysku. Przykład ł±czności ze skrzynk± elektroniczn± pokazano na ilustracji poniżej.
Zasad± komunikacji pakietowej (w protokóle AX.25 albo TCP/IP) jest nadawanie danych w postaci bloków (pakietów), z których każdy musi być pokwitowany przez odbiorcę. W przypadku zaginięcia pakietu wskutek zakłóceń albo przekłamania jego zawartości jest on powtarzany aż do skutku albo do wyczerpania się maksymalnej założonej liczby powtórzeń. Gwarantuje to wysokie prawdopodobieństwo bezbłędności otrzymanych danych.
Zakończenie ł±czności wymaga podania polecenia "Disconnect" za pomoc± menu "Mode|Disconnect" albo odpowiedniego polecenia dla stacji docelowej jak "Bye" lub "Quit". Przykładowy spis poleceń skrzynki elektronicznej podano dalej.
7.2. Skrzynki DX-Cluster
Do wyświetlania informacji otrzymanych ze skrzynki DX-Cluster przewidziane jest osobne okno odbiorcze. Do jego otwarcia służy menu "View|DX Cluster" ("Widok|DX Cluster"):
W oknie tym wyświetlane s± wszystkie meldunki napływaj±ce ze skrzynki DX Cluster. Przycisk "Filter" ("Filtr") pozwala na pozostawienie tylko interesuj±cych i zignorowanie pozostałych. Kryteria wyboru podawane s± w oknie dialogowym otwieranym za pomoc± ww przycisku. Kryteriami tymi s± pasma częstotliwości i rodzaje emisji.
Naciśnięcie pasma w spisie zmienia jego atrybut (naprzemian wyświetlanie lub nie). Interesuj±ce rodzaje emisji należy zaznaczyć w polach obok. Korzystanie z odbioru meldunków DX-owych w przedstawionym oknie przez sieć pakiet radio wymaga podł±czenia i skonfigurowania kontrolera TNC.
Przycisk "Web Cluster" służy do skorzystania ze skrzynki DX-Cluster przez Internet, pod warunkiem dysponowania poł±czeniem z Internetem. W celu zmiany domyślnej konfiguracji i wyboru innej stacji należy nacisn±ć na symbol motylka w linii tytułowej okna i w menu wybrać pozycję "Settings" ("Konfiguracja").
W oknie dialogowym należy podać internetowy adres stacji, stronę i ew. parametry programu CGI dostarczaj±cego i filtruj±cego dane.
Kanał 80 jest standardowym kanałem TCP/IP dla protokółu HTTP i wymaga zmiany jedynie wówczas gdy korzysta się z serwera buforowego "Proxy". Standardowym kanałem jest wówczas 8080. Zaznaczenie pola "Load on start" powoduje automatyczne nawi±zanie poł±czenia ze skrzynk± w Internecie w momencie uruchamiania programu. Przycisk OK służy do potwierdzenia wprowadzonych danych.
Meldunki wyświetlane w oknie s± porównywane z zapisami w dzienniku stacji a ich znaczenie jest sygnalizowane za pomoc± następuj±cych kolorów:
- czarny napis na białym tle - ł±czność z tym krajem w danym paśmie i danym rodzajem emisji znajduje się w dzienniku, QSO nie potrzebne.
- napis na żółtym tle - nowy kraj w danym paśmie/rodzaju emisji, QSO poż±dane.
- napis na niebieskim tle - nowa stacja DX-owa w danym paśmie/rodzaju emisji. QSO poż±dane.
- czerwony napis kursyw± - QSO z podan± stacj± właśnie zakończone.
7.3. Ł±czności pakiet radio na falach krótkich
Wybór emisji pakiet radio i wywołanie okna konfiguracyjnego odbywa się w sposób identyczny jak dla zakresów UKF. W oknie konfiguracyjnym należy podać swój znak wywoławczy, o ile nie został wprowadzony wcześniej i wybrać punkt "HF" w polu "Modulator/Demodulator".
W zakresie fal krótkich stosowana jest szybkość transmisji 300 bit/sek i odstęp częstotliwości 300 Hz - częstotliwości podnośnej wynosz± 1600 i 1800 Hz. Szybkość transmisji jest ograniczona niestabilności± warunków propagacji. Wielodrożność odbioru i zmiany tras propagacji mogłyby spowodować nakładanie się na siebie kolejnych bitów przy szybkościach przekraczaj±cych 300 bit/sek. W stabilnych warunkach prowadzone były jednak próby ł±czności z większymi szybkościami transmisji dochodz±cymi do 1200 bit/sek. Prowadzono także próby z zastosowaniem kluczowania fazy (BPSK) zamiast częstotliwości (AFSK). MixW oferuje wszystkie omówione powyżej funkcje (radiolatarnia, funkcja przekaźnikowa) niezależnie od szybkości transmisji i zakresu nadawania.
Znak wywoławczy stacji i własnego przekaźnika s± identyczne dla wszystkich zakresów pracy. Parametry znajduj±ce się na pozostałych kartach mog± zachować dotychczasowe (lub domyślne) wartości. Korzystne może okazać się jednak dopasowanie czasów protokółu do warunków panuj±cych w zakresie fal krótkich.
Odbiornik należy dostroić tak aby poż±dana stacja (lub podzakres, w którym znajduj± się stacje pakiet radio) był widoczny w oknie widma i następnie - w odróżnieniu od sytuacji w pasmach FM - wybrać stację za pomoc± myszy albo kombinacji ALT i klawiszy znacznika (strzałek). Wskaźnik dostrojenia składa się z dwóch rombów poł±czonych ze sob± lini± prost±. Przykładowy widok okna wskaźnika w trakcie ł±czności pakiet radio pokazano obok.
Poł±czenie ze stacj± docelow± wymaga zawsze podania polecenia "Connect". Menu "Mode|Connect" lub kombinacja CTRL-ALT-C powoduj± otwarcie opisanego uprzednio okna, w którym należy podać znaki własny i stacji docelowej oraz ew. znaki przekaźników cyfrowych. W zakresach fal krótkich s± one jednak znacznie rzadziej używane aniżeli w zakresach UKF. Po wprowadzeniu danych należy nacisn±ć przycisk "Connect" w celu zainicjowania poł±czenia.
Do zakończenia ł±czności służy menu "Mode|Disconnect", a w przypadku stacji automatycznych (węzłów, skrzynek elektronicznych) odpowiedni rozkaz oprogramowania stacji. Sposób nawi±zywania, prowadzenia i zakończenia ł±czności jest identyczny niezależnie od zakresu pracy.
7.4. Zestaw rozkazów skrzynek MSYS
Dla ułatwienia orientacji w korzystaniu ze skrzynek elektronicznych poniżej przytoczono jako przykład zestaw rozkazów skrzynek systemu MSYS (w wersji 1.18). Większość z nich można skrócić do pierwszej litery. Część z wymienionych rozkazów spotyka się także w innych systemach oprogramowania skrzynek elektronicznych pakiet radio. Pełny zestaw poleceń można zawsze wywołać za pomoc± rozkazu H (Help). Przeważnie też rozkaz I wywołuje tekst informacyjny, a rozkaz A - często aktualności.

Abort | - | przerwanie wykonawania ostatniego rozkazu.
Bye | - | zakończenie poł±czenia ze skrzynk±.
Conference | - | przejście w tryb konferencyjny (ł±czności w kółeczkach).
Download | - | odbiór plików ze skrzynki.
Grep | - | poszukiwanie podanego łańcucha znaków.
Help | - | wywołanie pomocy.
Info | - | wywołanie informacji o skrzynce i jej wyposażeniu.
ID | - | wywołanie informacji o kanałach ł±czności i ich konfiguracji.
Just Heard (JH) | - | wywołanie spisu stacji odbieranych przez skrzynkę.
JB | - | spis skrzynek.
JD | - | spis stacji węzłowych i przekaźnikowych.
JG | - | spis bramek.
JK | - | spis węzłów systeku K i KA.
JM | - | spis skrzynek MSYS.
JN | - | spis węzłów Net/Rom.
JT | - | spis stacji TCP/IP.
Kill | - | skasowanie wiadomości (możliwe tylko przez nadawcę lub adresata).
KM | - | skasowanie wiadomości własnych (Kill mine).
KT | - | skasowanie biuletynów (Kill traffic).
K-Nodes | - | informacje od stacji K-Node.
List | - | spis wiadomości.
L x | - | spis wiadomości z kategorii x.
LC | - | spis kategorii.
LM | - | spis wiadomości własnych (List mine).
LN | - | spis wiadomości jeszcze nie odczytanych.
LT | - | spis biuletynów.
LL | - | ostatnia wiadomość.
LL # | - | ostatnich # wiadomości.
LO # | - | spis wiadomości sprzed podanej daty #=rrmmdd.
LU | - | spis własnych wiadomości nie przeczytanych.
LY | - | spis własnych wiadomości przeczytanych.
LW | - | spis informacji o pogodzie.
L? | - | spis wiadomości retransmitowanych.
L<< x | - | spis wiadomości pochodz±cych od stacji o podanym znaku.
L>> x | - | spis wiadomości przeznaczonych dla stacji o podanym znaku.
L@ PBBS | - | spis wiadomości przeznaczonych do skrzynki o podanym adresie.
L # | - | spis ostatnich wiadomości pocz±wszy od podanej daty #.
LL # | - | spis ostatnich # wiadomości.
L # # | - | spis wiadomości od # do #.
L"x" | - | spis wiadomości zawieraj±cych tekst x.
L'x' | - | spis wiadomości zawieraj±cych tekst x z uwzględnieniem dużych i małych liter.
L$ | - | spis biuletynów.
Message | - | komunikat dnia (aktualności).
Grupa N służy do wprowadzenia informacji o stacji użytkownika i jej operatorze. Jest to konieczne za pierwszym razem ale informacje te mog± być później aktualizowane.
Name | - | imię.
NH | - | skrzynka macierzysta.
NQ | - | QTH=miasto.
NZ | - | kod pocztowy.
Path | - | trasa poł±czenia do podanego użytkownika.
PF | - | trasa poł±czenia do podanej skrzynki.
PC | - | poszukiwanie stacji (o podanym znaku).
Read | - | odczyt wiadomości.
R # # | - | odczyt wiadomości o podanych numerach, np.: R 12734 11521 27185.
R x | - | odczyt wszystkich z rubryki (kategorii ) x. Przykład: R UKF.
R@ xxxx | - | odczyt wszystkich pochodz±cych z podanej skrzynki (z pod podanego adresu). Przykład: R@ PZK.
R> xxxx | - | odczyt wszystkich wiadomości adresowanych do xxxx.
R< xxxx | - | odczyt wiadomości pochodz±cych od xxxx.
RM | - | odczyt własnych wiadomości (Raed Mine).
RE | - | odczyt wiadomości w formacie eksportowym (Read Export).
REM | - | odczyt własnych wiadomości w formacie eksportowym (Read Export Mine).
RH | - | odczyt wiadomości z nagłówkami - wyświetlane s± linie zaczynaj±ce się od symbolu "R:" (Read Headers).
RN | - | odczyt wył±cznie tekstu bez nagłówków wiadomości.
RP | - | odczyt bez zaznaczenia, że przeczytane (Read Preview).
#RS | - | odczyt wszystkich wiadomości przeznaczonych dla operatora skrzynki (Read Sysop).
#RES | - | j.w. w formacie eksportowym (Read Export Sysop).
#R* | - | odczyt wiadomości zatrzymanych (nie przekazywanych dalej).
#R+ | - | j.w. z podaniem powodu.
#R- | - | j.w. w skróconej postaci.
REPly # | - | odpowiedś z automatycznym tytułem.
REP # | - | odpowiedź na wiadomość o podanym numerze. Umieszczenie kropki po numerze wiadomości powoduje automatyczne dodanie tytułu. Odpowiada rozkazowi SR.
Wiadomości s± dzielone na części mieszcz±ce się na ekranie. Po każdej z nich wyświetlane jest wezwanie: "More? [Y]es, No or Continuous" - Y powoduje wyświetlenie następnej strony, N - przerwanie odczytu a C wyświetlane bez dalszego podziału na strony ekranowe. Długość strony (liczbę linii) ustala się za pomoc± rozkazu X.
> REQDIR
Jest rozkazem dla serwera plików. W celu wywołania spisu treści katalogu XXXX nateży wysłać wiadomość adresowan± do REQDIR i w tytule podać nazwę katalogu w postaci /XXX. W celu odczytania wybranego pliku należy wysłać wiadomość adresowan± do REQFIL (informację o sposobie korzystania z usługi wywołuje się podaj±c w tytule nazwę pliku pomocy REQFIL.HLP).
> REQFIL
W celu odczytu pliku należy wysłać wiadomość zaadresowan± do REQFIL i w jej tytule podać nazwę poż±danego pliku (ew. ze ścieżk± dostępu).
Grupa rozkazów S służy do nadania wiadomości. Druga litera określa rodzaj wiadomości, np. SP - wiadomość prywatna, SB - biuletyn, ST - wiadomość typu NTS (biuletyny typu NTS s± specjalności± amerykańsk± nie używan± w Europie).
Przykłady:
SP znak @ skrzynka.adr_hier | - | nadanie prywatnej wiadomości np. SP OE1KDA@OE1XAB.AUT.EU. Znak adresata podaje się bez rozszerzenia.
SB rubryka @ rejon | - | nadanie biuletynu np. SB UKF@POL.
SR nr | - | udzielenie odpowiedzi na wiadomość o podanym numerze np. SR 12723. Kropka po numerze wiadomości powoduje automatyczne dopisanie tytułu. Jest to tytuł wiadomości o danym numerze z dopiskiem "RE:" na pocz±tku. Pełny adres hierarchiczny skrzynki składa się z jej znaku, oznaczenia kraju i kontynentu np.: OE1XAB.AUT.EU (AUT -Austria, EU - Europa). Dozwolone, ale nie obowi±zkowe, jest dodanie oznaczenia rejonu np. OE1XAB.#OE1.AUT.EU. Zakończeniem wiadomości jest znak CTRL-Z lub gwiazdka na pocz±tku linii. Znak CTRL-A powoduje przerwanie nadawania i wyrzucenie wiadomości.
Rozkaz T służ do nawi±zania poł±czenia z operatorem skrzynki, jeżeli jest on obecny. Po upływie 60 sekund przy braku odpowiedzi operatora użytkownik powraca na poziom skrzynki. W przypadku poł±czeń TCP/IP kanał 87 (telnet 87) powoduje nawi±zanie poł±czenia z konsol± bez pośrednictwa skrzynki.
Rozkaz U powoduje wyświetlenie spisu użytkowników poł±czonych ze skrzynk±. Za pomoc± polecenia UP użytkownicy mog± skopiować plik do skrzynki pod warunkiem posidania odpowiednich uprawnień udzielonych przez jej operatora.
Polecenie V wywołuje informację o wersji oprogramowania skrzynki.
What | - | wywołanie spisu plików dostępnych do odczytu.
W x | - | wywołanie spisu plików zawartych w katalogu x.
Grupa rozkazów X służy do wprowadzania parametrów konfiguracyjnych dla każdego z użytkowników skrzynki.
X | - | zmiana statusu użtkownika ze zwykłego na eksperta i odwrotnie.
X liczba | - | liczba linii tekstu wyświetlana jednorazowo na ekranie, X 20 - oznacza, że strona ekranowa ma długość 20 linii, X 0 - wyświetlanie bez podziału na strony.
XF | - | szybka transmisja danych, pakiety mog± zawierać więcej niż jedn± linię tekstu.
XS | - | pakiety zawieraj± najwyżej jedn± linię tekstu. Zalecane w przypadku poł±czeń o gorszej jakości.
XC | - | wł±czenie lub wył±czenie nadawania spisu rubryk po nawi±zaniu poł±czenia ze skrzynk±. Dotyczy tylko użytkowników nie korzystaj±cych ze statusu eksperta.
XR | - | wł±czenie lub wył±czenie automatycznego zapytania czy użytkownik pragnie udzielić odpowiedzi na przeczytan± wiadomość.
XU | - | wł±czenie lub wył±czenie nadawania przez skrzynkę spisu nieprzeczytanych wiadomości na pocz±tku QSO.
Yapp | - | transmisja plików dwójkowych przy użyciu protokółu YAPP.
YW | - | wywołanie spisu plików.
YD nazwa | - | odbiór pliku o podanej nazwie.
YU nazwa | - | nadanie pliku o podanej nazwie.
* | - | nadanie informacji do operatora.
^ZH | - | (CTRL-Z), wywołanie pomocy w trybie konferencyjnym.
^ZQ lub /ex | - | zakończenie konferencji i powrót na poziom skrzynki.
^ZU | - | wywołanie spisu uczestników.
^ZA # | - | wywołanie użytkownika w podanym kanale konferencyjnym.

7.5. Zestaw rozkazów węzła
Podane poniżej rozkazy występuj± w wielu systemach oprogramowania węzłów sieci pakiet radio. Pełn± listę rozkazów można zawsze wywołać za pomoc± polecenia H (help).

BBS | - | poł±czenie z najbliższ± skrzynk± elektroniczn±.
Bye | - | przerwanie poł±czenia (w wielu systemach Quit).
Connect znak | - | poł±czenie z podan± stacj±.
C# znak | - | poł±czenie ze stacj± w podanym kanale wyjściowym węzła.
Help | - | wywołanie pomocy (zawiera najczęściej co najmniej spis poleceń).
Nodes | - | wywołanie spisu dostępnych węzłów.
Justheard | - | wywołanie spisu odbieranych stacji.
Nodes znak | - | wywołanie informacji o podanym węźle.
Ports | - | wywołanie spisu kanałów węzła.
Routes | - | wywołanie spisu tras poł±czeń z najbliższymi węzłami.
Route znak | - | informacja o trasie poł±czenia z podanym węzłem sieci.
State Talk | - | przywołanie operatora.
Users | - | wywołanie spisu użytkowników.

Wydanie z dn. 06.07.2001.
© Prawa autorskie Krzysztof D±browski, OE1KDA.