4.3. ODBIÓR FAKSYMILE

  Wybranie emisji faksymile powoduje zmianę wyglądu okna głównego i otwarcie okna odbiorczego faksymile. Wygląd okna głównego przedstawiono poniżej.

    WskaŸnik wysterowania i potencjometr do regulacji poziomu są wyœwietlane tylko w przypadku korzystania z płytki muzycznej jako modemu. Analogicznie jak w przypadku emisji SSTV należy dobrać poziom wysterowania tak, aby wskaŸnik dochodził do pionowej kreski. Przesterowanie wejœcia może spowodować widoczne pogorszenie jakoœci odbioru. Położenie potencjometru jest zapamiętywane przez JVComm32 oddzielnie dla każdego rodzaju emisji i dla każdej ze stosowanych norm. Wybór wejœcia akustycznego jest dokonywany w konfiguracji programu. Szczegółowe informacje podano w rozdziale "Korzystanie z płytki muzycznej".

4.3.1. Obsługa
    Odbiór w dobrych warunkach odbywa się automatycznie. Należy jedynie przedtem wybrać odpowiednią normę. Dla odbioru map pogody na falach krótkich jest to przykładowo norma "HF-Fax", do odbioru geostacjonarnych satelitów meteorologicznych - norma "Geostationary", a do odbioru satelitów ruchomych - normy NOAA lub METEOR w zależnoœci od odbieranego satelity. W zestawie norm znajdują także normy stosowane w łącznoœciach amatorskich.
    Po odebraniu sygnału początku obrazu i impulsu synchronizującego JVComm32 rozpoczyna wyœwietlanie obrazu. Natychmiast po zakończeniu odbioru (otrzymaniu sygnału końca) JVComm32 przechodzi w stan oczekiwania na następny obraz. Odebrane obrazy mogą być automatycznie rejestrowane na twardym dysku. Rejestracja jest włączana za pomocą opisanego dalej przycisku w oknie narzędzi falsymile. Obrazy są rejestrowane w katalogu noszącym nazwę stosowanej normy. Katalogi dla wszystkich norm znajdują się w zbiorczym katalogu "FAX-lastreceived". W oknie narzędzi faksymile znajduje się także przycisk służący do włączenia automatycznego wydruku odebranych obrazów.
    JVComm32 interpretuje automatycznie nagłówki obrazów otrzymanych z satelitów geostacjonarnych i dodaje do nazwy zbioru oprócz daty i czasu odbioru również typ obrazu (D.., C.., E...).
    W listwie narzędziowej faksymile znajdują się przyciski, za pomocą których operator może zapoczątkować lub zatrzymać odbiór w dowolnym momencie. Są one szczególnie przydatne w złych warunkach odbioru albo przy odbiorze obrazów od œrodka.

Przycisk œrodkowy służy do włączenia trybu automatycznego odbioru, prawy do jego ręcznego zapoczątkowania, natomiast lewy do jego zakończenia. W trybie automatycznego odbioru JVComm32 analizuje odebrane sygnały (tony) APT względnie sygnały synchronizacji linii lub ich brak przy odbiorze satelitów meteorologicznych. Podwójne naciœnięcie prawego klawisza powoduje przejœcie do pracy ciągłej - program ignoruje wszystkie odebrane sygnału początku lub końca. W celu zakończenia ciągłego odbioru należy raz nacisnąć lewy klawisz natomiast w celu włączenia trybu automatycznego bez przerywania odbioru - œrodkowy. Podwójne naciœnięcie lewego klawisza powoduje całkowite zatrzymanie odbioru - program nie reaguje wówczas na sygnały początku obrazu. Włączenie odbioru lub automatyki wymaga pojedyńczego naciœnięcia odpowiedniego klawisza. Pojedyńcze naciœnięcie lewego klawisza powoduje przerwanie odbioru bez przejœcia w stan pasywny.
    Przeważnie w momencie ręcznego włączenia odbioru obraz nie jest należycie zasynchronizowany tzn. jego brzeg znajduje się gdzieœ w œrodku okna. W trakcie pierwszych 30 do 50 sekund, zależnie od szybkoœci transmisji danych z modemu do komputera, wskaŸnik myszy w oknie przyjmuje kształt <-||->. Po zorientowaniu się w położeniu lewego brzegu obrazu operator powinien dwukrotnie nacisnąć go myszą. Program dokonuje wówczas automatycznie przesunięcia obrazu do właœciwego położenia. Ręcznej korekty położenia obrazu można dokonać także w trakcie odbioru automatycznego, jednak przeważnie jest to zbędne.

służy do otwarcia okna narzędzi faksymile .

służy do wywołania zarejestrowanych na dysku obrazów faksymile.

powoduje zapis odebranego obrazu na dysku w przypadku gdy automatyczny zapis jest wyłączony.

otwiera okno analizatora widma sygnału. Zasada działania analizatora widma została omówiona w rozdziale poœwięconym emisji SSTV.

    Okno główne zawiera też pola informujące o parametrach transmisji. W polu "IOC" podana jest wartoœć indeksu współpracy (IOC). W przypadku normy "HF-Fax" dopuszczalna jest zmiana z 576 na 288 lub odwrotnie, w przypadku innych norm jest to zależne od ich definicji (wpisu w polu alternatywnego tonu APT w edytorze norm) i nie zawsze sensowne. W wielu przypadkach zmiana indeksu nie jest możliwa. JVComm32 rozpoznaje wartoœć indeksu na podstawie częstotliwoœci tonu początkowego APT. Nieprawidłową wartoœć indeksu najłatwiej rozpoznać po nienaturalnym œciœnięciu lub rozciągnięciu obrazu w pionie.
    Pole "LPM" informuje o szybkoœci analizy obrazu, wyrażanej w postaci liczby nadawanych linii na minutę. Operator może tutaj dokonać wyboru właœciwej szybkoœci, jednak w większoœci przypadków jest to zbędne ponieważ program sam ją rozpoznaje na podstawie impulsów synchonizacji.
Pole "Zoom" ("Powiększenie") służy do zmiany współczynnika powiększenia odbieranego obrazu. Wartoœć 100 % powoduje, że obraz zajmuje całą szerokoœć ekranu. Program zapamiętuje wartoœć ostatnio wybranego współczynnika powiększenia oddzielnie dla każdej z norm i używa go automatycznie po jej ponownym włączeniu.
    Szczegółowe wyjaœnienie znaczenia parametrów, ich zakresów wartoœci, częstotliwoœci tonów APT w zależnoœci od wartoœci indeksu IOC i rozpoznawania szybkoœci analizy na podstawie impulsu synchronizacji przedstawiono w instrukcji do progamu JVFAX i w książce "Nie tylko fonia i CW".

4.3.2. Narzędzia faksymile


    Okno zawiera elementy służące do wywołania następujących funkcji:

- przycisk służy do włączenia automatycznego wydruku odebranych obrazów.

- włącza automatyczną rejestrację odebranych obrazów na dysku.

- automatyczne umieszczanie daty i czasu na odebranych obrazach faksymile. Wpisywany jest czas początku odbioru. Funkcja ta może być przydatna do analizy aktywnoœci w wybranym paœmie. (w. 1.00).
- służy do włączania lub wyłączania automatycznego rozpoznawania szybkoœci analizy obrazu na podstawie impulsu synchronizacji pionowej. W normalnych warunkach funkcja powinna być zawsze włączona, wyłączenie ma sens tylko w warunkach silnych zakłóceń. (w. 1.00).
- - korekcja pochylenia. Korekcję należy przeprowadzić po odebraniu pełnego obrazu. Służy ona do skorygowania niedokładnoœci podstawy czasu własnej stacji a nie do korekcji odchyłek powodowanych przez stację nadawczą.

- - czyszczenie okna odbiorczego. Przeważnie nie jest to konieczne ponieważ obiór następnego obrazu powoduje automatyczne skasowanie poprzedniej zawartoœci.

- pole "Próg czułoœci APT" ("APT squelch threshold") ma znaczenie tylko w trakcie odbioru ruchomych satelitów meteorologicznych. Odpowiada to regulacji czułoœci programowej blokady szumów - program analizuje tutaj zawartoœć szumów w odbieranym sygnale. Obecnoœć sygnału pochodzącego z satelity można (w braku impulsu synchronizacji obrazu) na podstawie obecnoœci impulsów synchronizacji linii lub na tylko na podstawie odróżnienia sygnału akustycznego od szumów. Ten drugi sposób jest prostszy i mniej obciążający komputer dlatego jest stosowany przez cały czas oczekiwania. Dopiero po stwierdzeniu obecnoœci sygnału akustycznego oczekiwane jest nadejœcie impulsu synchronizacji. Algorytm rozpoznawania obecnoœci sygnału akustycznego analizuje wartoœci szczytowe zróżniczkowanego sygnału wejœciowego. Ponieważ charakter sygnału wejœciowego jest zależny od charakterystyki przenoszenia odbiornika w programie przewidziano regulację progu czułoœci jako swego rodzaju kompensację wpływu charakterystyki przenoszenia.
    Przed ustawieniem progu czułoœci należy odebrać sygnał satelity i ustawić właœciwy poziom sygnału wejœciowego (wskaŸnik wysterowania powinien dochodzić do pionowej kreski na skali). Następnie należy ustawić suwak progu czułoœci tak aby pasek wskaŸnika progu czułoœci znajdował się nieco poniżej granicy zmiany koloru z zielonego na czerwony. Przesunięcie suwaka zbyt daleko na prawo może spowodować błędne rozpoznanie nawet w przypadku braku właœciwego sygnału (zbyt dużą czułoœć) natomiast pozycja zbyt daleko w lewo oznacza małą czułoœć i niebezpieczeństwo nie zignorowania odbieranego sygnału. Prawidłowo przeprowadzona regulacja progu czułoœci nie musi być zasadniczo powtarzana w czasie dalszego użytkowania programu.
Uwaga: blokada szumów odbiornika musi być stale otwarta.

4.3.3. Przeglądanie i przetwarzanie zapisanych obrazów
    Po naciœnięciu przycisku otwierane jest pokazane poniżej okno dialogowe.



    Domyœlnie proponowany jest katalog odpowiadający ostatnio używanej normie, użytkownik programu może jednak, jak widać na ilustracji, wybrać dowolny katalog znajdujący się na dowolnym dostępnym dysku. Zaznaczenie zbioru w spisie za pomocą myszy powoduje wyœwietlenie jego miniatury obok. Po naciœnięciu przycisku "Ładuj" ("Load"), lub podwójnym naciœnięciu myszą nazwy zbioru obraz jest wyœwietlany w oddzielnym oknie. Okno dialogowe pozostaje otwarte co pozwala na wybranie dalszych obrazów. Do jego zamknięcia służy przycisk "Zamknij" ("Close"). Przycisk "Usuń" ("Delete") służy do skasowania zaznaczonego obrazu a przycisk "Info" do wywołania informacji o nim.
    Do wyœwietlonych obrazów dodawana jest pokazana poniżej listwa narzędziowa.



Funkcje przycisków:

- służy do wydrukowania obrazu. Możliwy jest wydruk całoœci lub zaznaczenie na ekranie wybranego fragmentu przez narysowanie ramki za pomocą prawego klawisza myszy i wydrukowanie tylko tej częœci.

Służy do zapisania obrazu na dysku.

- przyciski służą do obrócenia obrazu wokół osi pionowej, poziomej i przekątnej.

- służy do przesunięcia krawędzi obrazu do właœciwego położenia ("zasynchronizowania" już odebranego obrazu). Synchronizacja taka jest możliwa tylko pod warunkiem, że brzegi odbioru nie były obcięte w trakcie odbioru j. np. w normach "Geostationary", NOAAVIS i NOAAAIR. Po naciœnięciu przycisku znacznik na ekranie przyjmuje postać na nim przedstawioną. Należy najechać tym znacznikiem na lewą krawędŸ obrazu i nacisnąć ją lewym klawiszem myszy. Program przesuwa wówczas obraz tak, aby zaznaczone miejsce leżało na lewej krawędzi okna.

- pozwala na zestawienie pojedyńczych obrazów w jedną całoœć. Otwierane jest okno dialogowe służące do wybrania obrazów. (w. 1.00).

- dodanie efektu trójwymiarowoœci do obrazów chmur. (w. 1.00).

- służy do obcięcia brzegów obrazu. Należy narysować na ekranie ramkę naciskając prawy klawisz myszy i następnie nacisnąć przycisk. Fragmenty obrazu znajdujące się na zewnątrz ramki zostają obcięte.

- zwiększenie kontrastu obrazu. Zasadniczo potrzebne (i zarazem bardzo przydatne) tylko dla obrazów odebranych z satelitów meteorologicznych. Możliwe jest też zwiększenie kontrastu tylko w wybranej częœci obrazu.

- otwiera okno narzędzi graficznych do obróbki palet kolorów. (w. 1.00).

- powoduje cofnięcie wszystkich ostatnio dokonanych zmian.

- powoduje nadanie obrazu. Stosowana jest zasadniczo modulacja FM z dewiacją 400 Hz i pełną rozdzielczoœcią odcieni. Pozostałe parametry (indeks, szybkoœć analizy) są zależne od wybranej normy. Ponowne naciœnięcie powoduje przerwanie transmisji.



    Okno narzędzi graficznych (występuje w wersji 1.00) jest nieco podobne do jego odpowiednika dla obrazów SSTV. Oprócz znanych już pól wyboru modyfikowanej składowej kolorowej, regulatorów jasnoœci i kontrastu oraz przycisków pozwalających na ładowanie palety, zapis i sporządzanie negatywu zawiera ono przycisk do zwiększania kontrastu obrazów (zwłaszcza satelitarnych), elementy służące do korekcji współczynnika gamma wraz ze wskaŸnikiem jego przebiegu i przycisk przywracający domyœlny przebieg liniowy ("Default"). Suwaki poniżej wskaŸnika krzywej gamma służą do wybrania fragmentu krzywej podlegającego modyfikacji. Pełny zakres można wybrać za pomocą przycisku "Sel. all". Przycisk z podpisem "R=G=B" pozwala na sporządzenie przebiegu uœrednionego z trzech składowych kolorów, przyciski "+" i "-" służą do przesuwania krzywej w górę lub w dół, natomiast przyciski "Lin", "Log" i "Exp" do wyboru charakteru krzywej, odpowiednio liniowego, logarytmicznego lub wykładniczego.
    Pole "Palette range" pozwala na wybór rodzaju palety, normalnej ("normal") lub dwuczęœciowej oddzielnie dla lądów ("land") i mórz ("sea"). Palety dwuczęœciowe stosowane są w maskach służących do poprawy kontrastu obrazów satelitarnych, zwykłe - do podkolorowywania obrazów.

4.3.4. Porady dotyczące odbioru faksymile
    W tablicy przedstawiono niektóre częstotliwoœci pracy stacji nadających mapy pogody. Obszerniejsze spisy znajdują się w książce "Nie tylko fonia i CW" oraz w instrukcji do programu JVFAX. Oba te wydawnictwa są dostępne także na dysku CD "Œwiata Radio".

Czest. (kHz)	Stacja	LPM	IOC	Dewiacja	Uwagi
3855,0	DDH3 (DWD)	120	576	400	Mapy morskie
4782,0	GFE21 (Bracknell)	120	576	400	Mapy
7880,0	DDK3 (DWD)	120	576	400	Mapy morskie

    Należy zwrócić uwagę na to, że transmisje wielu stacji komercyjnych nie są przeznaczone do ogólnego użytku. Mapy nadawane oprzez stacje DDH3 i DDK3 mogą być odbierane bez specjalnego zezwolenia, zabronione jest tylko ich komercyjne wykorzystanie.
    Transmisje faksymile na falach długich i krótkich są odbierane przy użyciu odbiornika SSB. Odbiornik należy dostroić do częstotliwoœci o 1,9 kHz niższej od podanej w spisach. Odpowiada to położeniu wytłumionej noœnej SSB, podczas gdy w spisach podano częstotliwoœć œrodkową pasma wizyjnego. Odbiorniki w których przewidziano spacjalną pozycję przełącznika rodzajów emisji dla faksymile uwzględniają tą różnicę automatycznie. Dostrojenie odbiornika należy potraktować jako dostrojenie zgrubne. Przeważnie dokładnoœć (rozdzielczoœć) skali lub wskaŸnika odbiornika nie wystarcza do uzyskania optymalnego dostrojenia. W celu skorygowania dostrojenia należy skorzystać ze wskaŸnika widma programu. Jest to czynnoœć nieskomplikowana jeżeli się weŸmie pod uwagę, że tło map jest białe a więc w sygnale przeważają składowe bieli. Na wskaŸniku widma wyższy "garb" musi znaleŸć się nad kreską odpowiadającą bieli na skali jak to przedstawiono na ilustracji. Jakoœć i kontrast obrazu są w tym przypadku najlepsze.



    Częœć stacji nadaje w przerwach między obrazami sygnał bieli ale są też stacje nadające sygnał czerni. Jednoznaczne znalezienie właœciwego punktu dostrojenia jest więc możliwe w trakcie transmisji obrazu.
    Transmisje AM muszą być odbierane przy użyciu odbiornika FM ponieważ zmodulowana amplitudowo sygnałem wizyjnym podnoœna akustyczna moduluje z kolei nadajnik częstotliwoœciowo. Podnoœna ta ma przeważnie częstotliwoœć 1900 lub 2400 Hz. Należy ustawić właœciwy poziom sygnału wejœciowego za pomocą regulatora siły głosu odbiornika lub regulatora w modemie tak aby był on w pełni wysterowany.

4.3.5. Odbiór ruchomych satelitów meteorologicznych
    Ruchome satelity meteorologiczne nadają obraz ciągły, dlatego też zamiast impulsów synchronizacji na początku nadawane są impulsy synchronizacji linii w postaci tonu. W JVComm32 zdefiniowano odpowiednie normy do odbioru emisji satelitarnych (NOAA..., METEOR...). Program detekuje wówczas wymienione impulsy i synchonizuje się z nadawanym obrazem. Detekcja i analiza impulsów stanowi znaczne obciążenie dlatego też jest dokonywana tylko na początku odbioru. Dla prawidłowej detekcji impulsów przepływnoœć strumienia danych musi wynosić co najmniej 4800 punktów/s.

4.3.6. Odbiór geostacjonarnych satelitów meteorologicznych
    Zdjęcia satelitarne charakteryzują się małym kontrastem pomiędzy obszarami lądów i mórz co utrudnia ich podkolorowywanie. Dla zwiększenia tego kontrastu można na obrazy otrzymane z satelitów stacjonarnych nałożyć uprzednio przygotowane maski. Nakładanie maski odbywa się na bieżąco w trakcie odbioru. Tak przygotowany obraz daje się łatwiej podkolorować. Zależnie od doboru palety kolorów można uzyskać nawet dobrą widzialnoœć chmur zarówno nad lądami jak i nad morzami. JVComm32 dobiera właœciwą maskę w oparciu o dane odczytane z cyfrowego nagłówka obrazu. Maski są obrazami w formacie BMP na których namiesione są granice lądów i mórz. Rozdzielczoœć maski musi być zgodna z rozdzielczoœcią odbieranego obrazu ponieważ jest ona nakładana bez zmiany skali.
    Do programu dodano maski i palety kolorów dla najbardziej rozpowszechnionych ujęć satelitarnych. Są to zbiory o nazwach MASK????.BMP. Nowe maski są często rozpowszechniane w sieci pakiet radio i w internecie. Możliwe jest też samodzielne sporządzenie masek z odebranych obrazów o nieco lepszym kontraœcie. Obrazy te należy przetworzyć na dwukolorowe za pomocą dowolnego programu graficznego.
    Omówiony powyżej edytor palet ułatwia dobór kolorów dla lądów i mórz w maskach.
    Podkładane maski są dobierane w oparciu o informacje odczytane z cyfrowego nagłówka obrazu. W przypadkach gdy nagłówek nie może być prawidłowo odczytany np. w skutek złej jakoœci odbioru można sporządzić zbiór terminów zawierający przyporządkowanie masek i palet do poszczególnych terminów odbioru. Nazwa tego zbioru jest wpisywana w edytorze norm faksymile w miejsce nazwy palety. Wymieniony zbiór jest zbiorem tekstowym złożonym z dowolnej liczby linii o następującej strukturze:
hhmmNNNNPPP+

gdzie:
hhmm: - czas UTC transmisji
NNNN: - oznaczenie, np. D2, CTOT itd.
PPP: - nazwa zbioru zawierającego paletę +: - plus
Dane są wpisane bez odstępów a ew. tekst następujący po znaku plus jest ignorowany. Na końcu linii znajduje się znak CR/LF. Zbiór ma rozszerzenie SCH.

    Uzyskane rezultaty są zbliżone do zdjęć satelitarnych pokazywanych w telewizyjnych prognozach pogody. Oczywiœcie opisana obróbka obrazów nie dodaje do nich żadnych nowych informacji a jedynie przyczynia się do ich lepszej prezentacji.
    Pliki masek noszą nazwy rozpoczynające się od oznaczenia MASK i zawierają symbol formatu danych. Zawarte w nazwach podkreœlniki służą jako jokery, przykładowo plik "MASK_2__.BMP" moży być użyty do obróbki obrazów w formatach D2, E2, C2, C2D itp. W celu wyłączenia podkolorowywania przy użyciu masek należy w konfiguracji normy zmienić wpis w polu "Paleta" ("Palette") z "Automatycznej" ("Automatic") na "Standard". Odebrane obrazy są wówczas wyœwietlane w oryginalnej tonacji czarno-białej.

4.3.7. Filmy
    JVComm32 w wersji 1.00 pozwala na sporządzanie i wyœwietlanie filmów obrazujących przebieg zmian pogody. Filmy są sporządzane z obrazów odbieranych w ustalonych terminach. W trakcie sporządzania zbioru terminów należy zaznaczyć na formularzu pole "Movie" ("Film") i podać nazwę zbioru, w którym film ten będzie zapisywany. W najprostszym przypadku zbiór zawierający tylko dwa terminy pozwala już na sporządzenie filmu.
    Podstawowe dane jak rozdzielczoœć obrazów, ich liczba, szybkoœć odtwarzania itd. znajdują się w konfiguracji JVComm32.
    Do oglądania filmów najlepie użyć odtwarzacza wbudowanego do JVComm32. Otwarzacz jest wywoływany za pomocą symbolu kamery w oknie dialogowym służącym do wyboru obrazów (patrz: przeglądanie i przetwarzane zapisanych obrazów). Powoduje to przejœcie bezpoœrednio do katalogu zawierającego filmy. Po wybraniu pożądanego zbioru filmowego należy nacisnąć przycisk "Load" ("Ładuj"). W oknie odtwarzacza można regulować szybkoœć przebiegu filmu, cofać go lub przesuwać do przodu oraz usuwać z niego zbędne obrazy.
    JVComm32 zapisuje filmy w formacie AVI, tak że mogą one być odtwarzane na innych odtwarzaczach, jednak korzystanie z odtwarzacza JVComm32 jest o tyle praktyczne, że nie przerywa dalszego odbioru. W momencie nadejœcia i dopisania do filmu nowego obrazu odtwarzane jest tylko na krótko przerywane. W trakcie odtwarzana na innych odtwarzaczach dostęp do zbioru jest zablokowany przez system operacyjny co uniemożliwia dopisanie następnego obrazu.

---

---

Wydanie z dn. 14.04.2000.
© Prawa autorskie Krzysztof Dąbrowski, OE1KDA.